Wat planten in een plantenbak per seizoen
Een plantenbak is niet alleen een plek voor geraniums. Afhankelijk van wat erin gaat, levert hij de hele zomer kruiden voor de keuken, houdt hij in het najaar kleur wanneer de rest van de tuin al in slaap valt, en bloeit hij in het voorjaar eerder dan de borders. We hebben de vier meest voorkomende beplantingen op een rij gezet – kruiden, aardbeien, voorjaar en najaar – en bij elk staat hoeveel ruimte de planten werkelijk nodig hebben.
Eén ding vooraf, want dat wordt het vaakst vergeten: het gaat om het grondvolume per plant, niet om de lengte van de bak. Onze binnenbakken zijn 6,8 l, 11 l, 14 l en 18 l. Een langere plantenbak heeft méér binnenbakken, niet één grotere. Als hieronder dus staat dat een plant ongeveer 18 l nodig heeft, gaat het om een hele binnenbak voor één plant, niet om een derde van een set van drie.
Kruiden in de plantenbak
Kruiden zijn de dankbaarste beplanting, omdat de meeste ondiep wortelen en zelfs in een ondiepe balkonbak passen – die van ons zijn 20 cm hoog bij 23 cm breed, en de binnenbak is nog iets ondieper. Het belangrijkste is planten met tegengestelde waterbehoefte niet bij elkaar te zetten.
- Droog en zonnig – rozemarijn, tijm, oregano, lavendel, salie. Ze verdragen droogte, geen natte voeten. Deze gaan samen in één bak.
- Vochtiger en eerder halfschaduw – peterselie, bieslook, munt, citroenmelisse. Die willen regelmatig water.
- Basilicum hoort bij de dorstige kruiden, maar wil tegelijk volle zon en warmte. Zet hem pas buiten als de laatste nachtvorst in uw streek voorbij is.
Munt altijd apart zetten. Hij breidt zich uit met ondergrondse uitlopers en overgroeit de andere kruiden in één seizoen. Of een eigen binnenbak, of een eigen plantenbak.
Hoeveel erin passen: in een binnenbak van 6,8 l twee tot drie eenjarige kruiden, in 11 l drie tot vier. Rozemarijn en lavendel zijn halfheesters en worden in een paar jaar groot – die krijgen een binnenbak van 18 l voor zichzelf. Ze overwinteren wel verschillend: lavendel blijft buiten, rozemarijn overleeft onze winter buiten niet – zet hem bij vorst in een lichte, onverwarmde ruimte.
Aardbeien in de plantenbak
Aardbeien in een bak hebben twee voordelen: de vruchten liggen niet op de grond en beschimmelen daardoor nauwelijks, en u komt erbij zonder te bukken. Zon hebben ze nodig – in de schaduw groeien ze wel, maar dragen ze bijna niets.
- Plantafstand – ongeveer 20 tot 25 cm tussen de planten. In een bak van 65 cm passen er drie, in 86 cm vier.
- Diepte – een ondiepe bak volstaat, maar bedek het hart van de plant niet met grond, anders rot hij weg.
- Water – in een bak drogen ze sneller uit dan in de volle grond. In de zomer om de dag gieten, bij hitte dagelijks.
Doordragende rassen geven de hele zomer vrucht en passen beter in een bak dan eenmalig dragende, omdat u uit een beperkt volume een langere oogst haalt. Na de oogst maken de planten uitlopers: wilt u niet vermeerderen, knip ze dan weg, anders gaat de kracht daarin zitten in plaats van in de vruchten.
De plantenbak in het voorjaar
De voorjaarsbeplanting wordt in het najaar bepaald: bollen gaan de grond in vóór de vorst, zodat ze de winter door koud staan. Koel, niet doorvriezen – een doorgevroren bol loopt niet meer uit, en in een bak komt de vorst van alle kanten, niet alleen van boven. Blijft de bak met bollen buiten staan, schuif hem dan tegen de muur en dek de zijkanten af. Wie dat mist, koopt in het voorjaar voorgetrokken planten.
- Bolgewassen – krokussen, narcissen, tulpen, blauwe druifjes. Plant ze ongeveer drie keer zo diep als de bol hoog is – in een ondiepe balkonbak wordt dat minder, en dat is prima.
- Viooltjes – bloeien meteen en verdragen vorst. De eenvoudigste manier om de bak al bij het begin van de lente kleur te geven.
- Primula's, madeliefjes – laag, staan mooi aan de rand.
Een beproefde methode is gelaagd planten: tulpen onderin, krokussen daarboven en viooltjes bovenop. De bak bloeit dan in etappes vanaf het vroege voorjaar. Daar is wel diepte voor nodig: in de binnenbak van 18 l, die 31 cm is, passen drie lagen; in een balkonbak van 20 cm hoog niet – plant daar op één niveau.
De plantenbak in het najaar
De najaarsbeplanting volgt een andere logica dan die van de zomer. Het gaat niet om bloemen, maar om bladkleur en structuur die het tot de eerste vorst volhoudt en vaak de hele winter.
- Heide – de klassieker van de najaarsbak. Let op: heide heeft zure grond nodig, in gewone tuinaarde kwijnt ze weg. Koop veengrond voor rododendrons.
- Sierkool – kleurt pas na de eerste koude nachten uit.
- Siergrassen – zegge, blauw schapengras, prachtriet. Houden ook droog hun vorm en staan mooi onder de rijp. Pijpenstrootje hoort niet in de winterbak: het valt in de late herfst vanzelf uiteen, de halmen breken af.
- Klimop – het hele jaar groen en valt fraai over de rand.
Blijft de bak de hele winter buiten staan, laat de grond er dan in zitten en verpot niet op het laatste moment – de planten moeten wortelen voordat de vorst komt.
Hoeveel planten passen er in een plantenbak
Een eenvoudige richtlijn op basis van onze binnenbakken. Kijk niet alleen naar de liters maar ook naar de diepte – balkonbakken zijn 20 cm hoog, de tuinemmer 31 cm:
- 6,8 l (bak 45 cm) – twee tot drie seizoensplanten of kruiden.
- 11 l (bak 65 cm) – drie tot vier.
- 14 l (bak 86 cm) – vier tot vijf.
- 18 l (emmer 30 × 30 cm, 31 cm diep – de binnenbak van de tuinplantenbakken) – één vaste plant of kleinere heester, of anders drie tot vier eenjarigen.
Twijfelt u, plant dan ruimer. Een overvolle bak droogt sneller uit en de planten beconcurreren elkaar eerder om water dan om licht.
Zoek je een beplanting voor een specifieke plek en niet voor een seizoen — plantenbakken op het terras en plantenbakken voor het huis beschreven we apart.
Veelgestelde vragen
Moet er een gat in de bodem van de plantenbak zitten?
Het water moet weg kunnen, en dat regelt bij ons de binnenbak, niet de houten kist – per lijn werkt dat wel anders. Bij de tuinplantenbakken heeft de binnenbak van 18 l af fabriek gaten, u hoeft niets te doen; de onderschaal koopt u apart. Bij de balkonbakken (6,8 / 11 / 14 l) zijn binnenbak en schaal één geheel – om het water te laten weglopen, maakt u de schaal los en boort u zelf gaten in de binnenbak. Zonder afwatering rotten de wortels sneller dan in de volle grond, omdat het water nergens heen kan.
Hoe vaak water geven in de zomer?
Aanzienlijk vaker dan in de border: het kleine grondvolume droogt in één dag uit. Richtlijn: om de dag, bij hitte en volle zon dagelijks. Betrouwbaarder dan een schema is een vinger twee centimeter in de grond steken – voelt die droog, dan gieten.
Moet een plantenbak bemest worden?
Ja, en vaker dan een border. Bij elke gietbeurt spoelt een deel van de voeding met het water weg en de plant kan het nergens vandaan halen – het grondvolume is afgesloten. Verse potgrond is meestal vier tot zes weken voldoende, daarna vloeibare mest om de één à twee weken, van het voorjaar tot augustus. Bemest kruiden spaarzaam: overbemest groeien ze weelderig, maar verliezen ze aroma.
Kan de plantenbak in de winter buiten blijven?
De houten bak wel: het vurenhout is verduurzaamd onder druk en vorst deert het niet. De vraag gaat eerder over de planten. Eenjarigen eindigen toch, en vaste planten bevriezen in een bak sterker dan in de grond, omdat de kou van alle kanten komt. Het helpt de bak tegen de huismuur te schuiven.
Welke grond gaat er in de plantenbak?
Gewone goede potgrond voor balkonplanten. Twee uitzonderingen: heide heeft zure veengrond nodig. Lavendel, rozemarijn en tijm juist doorlatende, zandige grond, want in potgrond die water vasthoudt rotten ze – meng er gewoon zand of perliet doorheen. Tuinaarde uit de border hoort niet in een bak – die klinkt in en laat geen water meer door.
Kunnen kruiden en aardbeien in één bak?
Dat kan, als de eisen op elkaar lijken: aardbeien naast droogteminnende kruiden als tijm of oregano gaan goed samen. Combineer ze niet met munt en basilicum, die duidelijk meer water willen.
De plantenbakken waar het hier over gaat vindt u in de collectie houten tuinbakken. Richt u een terras in, kijk dan bij de houten plantenbakken voor het terras; voor klimplanten is er de plantenbak met klimrek.
