Wat planten in een plantenbak op het terras
Kort, als je geen tijd hebt voor het hele stuk:
Het moet het hele jaar groen zijn — zuilvormige jeneverbes, thuja Smaragd, buxus of kardinaalsmuts. Aan elk is één inzet van 18 l genoeg, met dien verstande dat de thuja het vaakst water vraagt.
Het moet kleur hebben vanaf mei — geranium en surfinia in de zon, begonia en fuchsia in de schaduw. Een balkonbak volstaat.
Het moet het terras afschermen van de buren — clematis, kamperfoelie of klimop op een pergola met plantenbak, waarbij rek en bak één geheel vormen.
En kies je nog een bak, begin dan bij de volumetabel hieronder. Die bepaalt meer over het overleven van de plant dan de soort zelf.
Een terras is een lastiger plek dan de volle grond. De wortels hebben alleen de aarde die wij ze geven, in de zomer warmt de bak van alle kanten op en in de winter vriest hij ook van onderaf door. De vraag «wat planten» bestaat daarom eigenlijk uit twee vragen: welke plant en waarin. Die tweede wordt meestal overgeslagen, en juist die bepaalt of de beplanting het eerste seizoen haalt.
Hieronder vind je allebei: plantvoorstellen gegroepeerd naar wat je van het terras verwacht, en concrete bakvolumes waarin die planten een kans maken.
Eerst het volume, dan de soort
De meest gemaakte fout is de plant kiezen op het uiterlijk van de bak in plaats van op de hoeveelheid aarde erin. Als richtlijn:
| Plantenbak | Aarde per plant | Wat je erin zet | Voorbeeld uit ons assortiment |
|---|---|---|---|
| bak van 6,8 – 14 l | het hele volume | eenjarigen, kruiden, lage vaste planten | balkonbakken van 45, 65 en 86 cm |
| één inzet, 18 l | 18 l | vaste plant, siergras, zuilvormige conifeer, hortensia | vierkante bak, 80 cm hoog |
| twee inzetten, samen 36 l | 18 l per compartiment | twee planten naast elkaar | rechthoekige bak, 55 cm hoog |
| drie inzetten, samen 54 l | 18 l per compartiment | combinatie van drie planten | grote bak van 100 cm |
Twee getallen uit deze tabel worden makkelijk verward, dus die zetten we apart. Onze bakken hebben een uitneembare kunststof inzet van 18 l (emmer 30 × 30 cm), en de grotere modellen nemen er twee of drie van hetzelfde. 36 en 54 liter zijn optelsommen van losse compartimenten, geen enkele kluit — één plant beschikt over 18 liter, hoe groot de bak ook is. Een groter model geeft dus ruimte aan meer planten naast elkaar, niet aan een grotere wortel.
De afvoer verschilt per lijn. De inzet van 18 l in de tuinbakken heeft de gaten af fabriek — je hoeft niets te doen, de schaal koop je apart. Bij de balkonbakken (6,8 / 11 / 14 l) zijn inzet en schaal één stuk: maak de schaal los en boor zelf gaten in de inzet, anders blijft het water staan en rotten de wortels.
De inzet doet en passant drie dingen tegelijk: het hout staat niet permanent in contact met natte aarde, de plant kan verpot worden zonder de bak te demonteren, en in de winter kun je de inzet eruit halen en verplaatsen.
Vuistregel: twijfel je tussen twee maten, neem dan de grotere. Een plant in een te kleine bak moet in de hitte dagelijks water; in een grotere om de twee of drie dagen.
Planten voor het hele jaar — het terras oogt ook in februari goed
Dit is de meest voorkomende wens voor een terras en tegelijk de lastigste om te vervullen, want de plant moet overwinteren in de bak en niet in de volle grond.
Wil je alleen vergelijken, dan staat hieronder hetzelfde in één tabel. De beschrijvingen per plant volgen eronder. Aan elke plant is één inzet van 18 l genoeg, dus de kolom die de keuze echt bepaalt is het water geven.
| Plant | Standplaats | Water geven | 's Winters in de bak |
|---|---|---|---|
| Kruipende en zuilvormige jeneverbes | zon | weinig | groen |
| Thuja Smaragd | zon, halfschaduw | vaak — verkleurt het snelst bij droogte | groen |
| Buxus | zon, halfschaduw | matig | groen |
| Kardinaalsmuts (Euonymus fortunei) | schaduw, halfschaduw | matig | groen |
| Hulst | uit de wind | matig | groen, alleen het vrouwelijke exemplaar draagt bes |
| Pieris | halfschaduw, zure grond | vaak | groen |
| Dwerg-Servische spar, bergden | zon | weinig | groen |
| Lampenpoetsersgras | zon | matig | droge pluimen, slecht tegen natte winter |
| Prachtriet (miscanthus) | zon | vaak | droge pluimen |
| Zegge | schaduw | matig | groen |
| Lavendel | zon, doorlatende grond | weinig | blijft staan |
| Sedum | zon | weinig | blijft staan |
| Hosta | diepe schaduw | vaak | verdwijnt, komt eind april terug |
Coniferen en groenblijvers
Kruipende jeneverbes en zuilvormige jeneverbes — de meest vergevingsgezinde. Ze verdragen droogte, vorst en volle zon. Zuilvormen staan goed aan weerszijden van de terrasdeur, kruipende bij de rand van de bak, waar ze naar buiten hangen. Minimaal 18 l.
Thuja Smaragd — de klassieke keuze voor een groene wand. In een bak groeit hij langzamer dan in de grond, wat hier juist een voordeel is. Eén inzet van 18 l volstaat, maar de kluit is dan klein en het water geven moet regelmatig zijn — dit is de soort die droogte het snelst laat zien, met bruin wordende toppen.
Buxus — verdraagt snoei tot bol of kegel en staat goed in een herhaald ritme van meerdere bakken. Je snoeit hem twee keer per seizoen: na de eerste groei in mei en nog eens in augustus, het liefst op een bewolkte dag, want de zon verbrandt vers gesnoeid blad. Let op de buxusmot: die geeft twee generaties per jaar, in warme zomers drie, en de rupsen overwinteren in spinsels midden in de struik — controleren moet dus van april tot september, van binnenuit de bol en niet alleen aan de buitenkant. Wil je daar niet achteraan zitten, dan geeft de Japanse hulst (Ilex crenata) of de struikkamperfoelie (Lonicera nitida) hetzelfde gesnoeide effect; die worden door de mot niet aangetast.
Kardinaalsmuts — groenblijvend, met wit of geel gerand blad. Goed voor schaduw en halfschaduw, waar coniferen somber ogen.
Hulst — glanzend, stekelig blad en rode bessen die de hele winter blijven zitten. Groeit langzaam en houdt daardoor lang zijn vorm; hij wil een beschutte plek, want gure wind verbrandt het blad. Lees bij aankoop de rasbeschrijving: hulst is tweehuizig en alleen het vrouwelijke exemplaar zet bessen, en dan nog alleen als er een mannelijke bestuiver in de buurt staat. Bij twee bakken naast de deur is een zelfbestuivende variëteit het eenvoudigst, bijvoorbeeld 'J.C. van Tol'.
Pieris — groenblijvend, in het voorjaar komen er rode scheuten die op bloemen lijken. Vraagt halfschaduw en zure grond — doe rododendrongrond in de inzet; in gewone tuingrond wordt hij geel tussen de nerven. Tegen een muur op het zuiden gaat hij lijden, en nachtvorst in mei kan de jonge scheuten beschadigen, dus een beschutte plek helpt.
Servische spar in dwergvorm en bergden — twee coniferen met een compacte, onregelmatige vorm, als je iets anders zoekt dan een zuil. Beide verdragen vorst en wind en aan beide is één inzet genoeg, omdat ze langzaam groeien.
Siergrassen
Lampenpoetsersgras en prachtriet geven het terras beweging en houden ook in de winter structuur — de droge pluimen knippen we pas in het voorjaar weg. Beide houden van zon en aan beide is één inzet genoeg, met het verschil dat prachtriet in de grotere variëteiten die in twee, drie jaar vult en dan gescheurd moet worden.
Zegge doet het goed in schaduw, waar de meeste grassen teleurstellen.
Van deze drie verdraagt lampenpoetsersgras de winter in een bak het slechtst — niet zozeer de vorst is het probleem als wel een natte, sneeuwloze winter met een bevroren kluit. Staat de bak op een plek waar water blijft staan, wikkel hem dan in winterdoek of kies prachtriet of zegge, die hierin betrouwbaarder zijn.
Vaste planten die 's winters blijven staan
Lavendel — zon, doorlatende grond en geen stilstaand water. Het is een plant die eerder aan te veel water bezwijkt dan aan vorst. Kort na de bloei de stengels met ongeveer een derde in, maar snoei niet in het verhoute, bladloze deel — uit kaal hout loopt lavendel niet meer uit en houdt het gat de rest van haar leven. Sedum vergeeft een vergeten gietbeurt. Hosta is een van de weinige opvallende planten voor diepe schaduw, al verdwijnt hij 's winters volledig en komt hij pas eind april terug — tot mei oogt de bak leeg.
Seizoensplanten — als het je om kleur gaat
Eenjarigen bloeien uitbundiger en langer dan wat dan ook dat blijft staan, maar ze moeten elk jaar opnieuw de grond in.
Geranium en surfinia zijn de veiligste keuze voor een zonnig terras — ze bloeien van mei tot de vorst. Begonia en fuchsia bloeien in halfschaduw en schaduw. Oleander en lantana geven het terras een mediterrane sfeer, maar moeten in de winter naar een lichte ruimte van enkele graden — precies het geval waarin de uitneembare inzet je het sjouwen met de hele bak bespaart.
Voor eenjarigen is 6,8 – 14 l genoeg, dus een balkonbak. Zet je er meerdere naast elkaar, reken dan op zo'n 3 – 4 liter aarde per plant.
Terras afgeschermd van de buren
Is het terras van buitenaf zichtbaar, dan nemen klimplanten de rol van scherm over — maar ze hebben steun nodig. Een pergola met plantenbak lost dat met één element op: bak en rek vormen één constructie, dus je hoeft niets aan de muur te bevestigen of in de bestrating te slaan.
Wat hier werkt: clematis (bloeit uitbundig, houdt van koele wortels — dek ze af met een lagere plant), kamperfoelie (groeit snel dicht, geurt 's avonds) en klimop als oplossing voor het hele jaar op schaduwrijke plekken.
Twee praktijknoten. Kies bij clematis variëteiten uit de viticella-groep en kleinbloemige soorten — in een beperkt volume aarde redden ze zich beter dan de grootbloemige hybriden en krijgen ze minder vaak verwelkingsziekte. Klimop leid je langs het rek, niet langs de gevel: de hechtwortels zitten zeer vast en trekken bij het losmaken het stucwerk mee.
Onze pergola's met plantenbak hebben een totale hoogte van 112, 132 of 157 cm — inclusief de bak, niet het rek alleen. De breedte kies je apart, met het aantal inzetten: 36 cm bij één, 67 cm bij twee en 98 cm bij drie. De hoogste uitvoering, 157 cm, bestaat alleen in de smalste breedte. Om het rek over de volle breedte van 98 cm dicht te laten groeien zijn meestal twee klimplanten nodig.
Overwinteren — hier gaan beplantingen verloren
Een plant die in een bak overwintert is er slechter aan toe dan dezelfde plant in de volle grond: de kluit bevriest van vier kanten in plaats van één. Vier dingen die echt helpen:
- Schuif de bak tegen de muur en zet hem op een onderzetter. Bij de muur is het enkele graden warmer en waait het duidelijk minder, en de ruimte onder de bodem snijdt de kou vanaf de terrastegels af. Een onderzetter op wielen werkt goed, want daarmee verplaats je de bak makkelijk naar een beschutte plek.
- Geef 's winters water op vorstvrije dagen. Groenblijvers verdampen het hele jaar door. De meest voorkomende oorzaak van een conifeer die «door de vorst» verdroogt, is simpelweg gebrek aan water. Februari is het gevaarlijkst: de zon warmt al, de plant verdampt, maar de kluit is bevroren en kan niets aanvullen. Zet groenblijvers in die periode dus niet in de volle zon, of schaduw ze af met winterdoek.
- Bescherm, maar sluit niet af. Winterdoek om de bak wel. Plastic folie niet — daaronder blijft vocht hangen en rotten de wortels.
- Laat geen water in de schaal staan. Bevroren water onder de bak is de kortste weg naar een gescheurde kluit.
- Haal niet-winterharde soorten naar binnen. Oleander, lantana en olijfboom overwinteren niet op het terras, hoe je ze ook afdekt — die moeten naar binnen.
Wat je niet in een terrasbak moet zetten
Drie groepen die in een bak vaker teleurstellen dan foto's op internet doen vermoeden:
Planten met een diepe penwortel — lupine, koningskaars, oosterse papaver. De wortel gaat de diepte in, stuit in een bak snel op de bodem en daarna stopt de plant met groeien.
Soorten die zich met uitlopers verspreiden — munt, rietgras, klokjesbloem. In de volle grond zijn ze al lastig; in een bak nemen ze in één seizoen de hele kluit en verdringen ze hun buren. Wil je munt, geef die dan een eigen inzet. Dit geldt niet voor polvormende grassen — struisriet 'Karl Foerster' groeit ondanks zijn reputatie in een compacte pol en is uitstekend geschikt voor een bak.
Grote fruitbomen en struiken met een brede kroon — zelfs de grootste bak is te klein voor hun wortelgestel, en bedenk dat die 54 liter drie compartimenten van 18 zijn en niet één kluit. Uitzondering zijn dwerg- en zuilvormige variëteiten die speciaal voor potten geselecteerd zijn.
Sterk giftige planten, als er kinderen of een hond op het terras komen. Giftig is oleander in al zijn delen, evenals blad en pitten van laurierkers en de bessen van hulst en klimop. Dat betekent niet dat je ervan af moet zien — zet ze alleen niet bij de tafel op kinderhoogte.
Grond en water geven
Welke grond, hoe vaak water geven en waarmee bemesten hebben we apart beschreven, inclusief de uitzonderingen voor heide en lavendel, in het artikel wat planten in een plantenbak. Hier twee dingen die juist voor het terras gelden.
Geef 's ochtends water. Rond het middaguur verdampt een groot deel van het water voordat het bij de wortels is, en water geven in de avond laat het blad de hele nacht nat, wat schimmelziekten in de hand werkt. Een waterdruppel op een blad verbrandt de plant niet in de zon — dat is een mythe — maar water geven in de ochtend blijft het effectiefst.
Kleikorrels vervangen de afvoer niet. Een laag van 2 – 3 cm helpt, maar alleen als het water ergens heen kan. In een dichte bak blijft het water simpelweg op die hoogte staan.
Veelgestelde vragen
Moet je een houten plantenbak van binnen bekleden?
Bij de onze niet — ze hebben een uitneembare kunststof inzet die de aarde van het hout scheidt. Bij bakken zonder inzet gebruikt men meestal tuinfolie met insnijdingen voor de afvoer; folie zonder gaten houdt het water vast en versnelt het rotten.
Hoe lang gaat een houten plantenbak op een terras mee?
Onze bakken zijn van onder druk geïmpregneerd vurenhout, dus over de hele doorsnede beschermd en niet alleen aan de oppervlakte. Zet je hem op een onderzetter in plaats van rechtstreeks op natte tegels, dan gaat hij langer mee.
